شمس الدين حافظ
30
ديوان حافظ شيرازى ( فارسى )
همين قبيل است . بحث عرفانى است . يكى از بيت الغزلهاى ديوان حافظ سالوس ستيزى است . خواجه دشمن نفاق و دورنگى است و تزوير در هركس كه باشد چه در شيخ ، چه در صوفى ، چه در امير ، براى او فرق نمىكند . با تزوير مخالف است . اين هم ناشى از همان ديد عرفانى است : گرچه بر واعظ شهر اين سخن آسان نشود * تا ريا ورزد و سالوس مسلمان نشود اين حرف يك عارف است و زبان و نفس يك عارف است . راست هم مىگويد ، اصلا اسلام يعنى تسليم در مقابل پروردگار و محو شدن در او و امر او با تزوير و ريا كه شرك است نمىسازد . آزادگىاى كه در حافظ مشاهده مىشود ، ناشى از همين بينش عرفانى است و البتّه اخلاقيّات حافظ هم بخشى از جهانبينى حافظ است كه بحث اخلاقيّات در ديوان او هم از جمله چيزهايى بود كه من مايل بودم توصيه كنم به اينكه اگر رويش كار نشده ، بشود . توصيههاى اخلاقى حافظ از ديوان او استخراج شود و بيان گردد و شرح بشود . مسألهء ديگر مسئله شخصيّت حافظ به صورت جمعبندى شده است . البتّه شايد